Bí ẩn trong việc bán thiết bị theo dõi cho các nước Ả Rập

(NTD) - Sau một năm điều tra, Ban tiếng Ả Rập của BBC News và một tờ báo Đan Mạch đã tìm thấy những bằng chứng Hệ thống BAE quốc phòng khổng lồ của Anh đã có thương vụ lớn bán các kỹ thuật giám sát tinh vi cho một số nước ở Trung Đông, trong đó một số quốc gia có chủ trương theo dõi người dân.

BAE1
Hệ thống mang tên Evident chuyên theo dõi người khác. (Ảnh: Getty)
BAE4
Kể từ năm 2011, các nhà nước Vùng Vịnh tăng cường nỗ lực nhằm hạn chế bất đồng bằng các luật chống tội phạm mạng. (Ảnh: Getty)

Hệ thống mang tên Evident

Những thương vụ này bao gồm cả các phần mềm giải mã có thể được sử dụng chống lại Vương quốc Anh và các nước đồng minh của họ. Những thương vụ này là hợp pháp, nhưng các nhà vận động vì nhân quyền và những chuyên gia về an toàn mạng đã bày tỏ những lo ngại sâu sắc rằng những dụng cụ đầy sức mạnh này có thể được sử dụng để theo dõi hàng triệu người và dập tắt bất cứ dấu hiệu bất đồng nào.

Cuộc điều tra bắt đầu từ thị trấn nhỏ, quê hương của ETI (một công ty chuyên về các thiết bị theo dõi công nghệ cao) ở Đan Mạch.

ETI đã làm ra một hệ thống mang tên Evident (Bằng chứng), cho phép các chính phủ thực hiện việc theo dõi hàng loạt các trao đổi thông tin của công dân nước mình. Một cựu nhân viên của công ty nói với phóng viên BBC News, nhưng không muốn nêu danh về cách thức hoạt động của Evident.

"Bạn có thể xâm nhập bất cứ trao đổi nào trên internet. Nếu muốn làm trên cả nước, bạn cũng có thể làm được. Bạn có thể xác định vị trí của một người đưa vào các dữ liệu trên di động. Bạn có thể bám theo di chuyển của mọi người. Hệ thống này đã tiến rất xa trong lĩnh vực nhận biết giọng nói. Nó cũng có thể giải mã rất tốt" - cựu nhân viên này nói.

Một trong những khách hàng đầu tiên mua hệ thống mới này là chính phủ Tunisia. Nguồn tin này cho biết Tổng thống Ben Ali của Tunisia đã sử dụng hệ thống này để đàn áp phe đối lập cho tới khi ông bị lật đổ hồi tháng 1/2011 trong cuộc nổi dậy của quần chúng đầu tiên của Mùa Xuân Ả Rập.

Khi các cuộc biểu tình lan ra tại các nước Ả Rập, mạng xã hội trở thành một dụng cụ chính cho những người tổ chức biểu tình. Các chính phủ bắt đầu mua về một số hệ thống theo dõi mạng tinh vi hơn. Điều đó mở ra một thị trường béo bở mới cho các công ty như Hãng BAE Systems.

BAE Systems mua Công ty an ninh mạng ETI năm 2011 với giá 137 triệu bảng Anh. Trong 5 năm kế tiếp, BAE dùng chi nhánh ở Đan Mạch để cung cấp các hệ thống Evident cho một số nước Trung Đông. BBC News và tờ báo Dagbladet Information tại Đan Mạch đã điều tra cho thấy Evident đã được xuất khẩu tới Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Ả Rập (UAE), Qatar, Oman, Morocco và Algeria…

BAE5
Các chuyên gia an ninh mạng bày tỏ lo ngại về các công cụ theo dõi đang được sử dụng. (Ảnh: AFP)
BAE2
Hệ thống BAE mua Công ty an ninh mạng ETI năm 2011 với giá 137 triệu bảng Anh. (Ảnh: Getty)

“Mua Evident vì khủng bố gia tăng”

Tất cả các thương vụ bán Evident đều được thực hiện hợp pháp theo giấy phép xuất khẩu của chính phủ Đan Mạch, do giới chức trách kinh doanh của Đan Mạch cấp phép.

Hãng BAE Systems tại Anh từ chối yêu cầu của BBC xin phỏng vấn về vụ việc này. Trong một tuyên bố bằng văn bản, hãng này nói: "BAE Systems làm việc cho một số tổ chức trên thế giới trong phạm vi quy định của tất cả các nước có liên quan và trong nguyên tắc thương mại, có trách nhiệm của chúng tôi".

Các thương vụ bán Evident có tiềm năng ảnh hưởng tới an ninh quốc gia của Anh. Một bản được cập nhật của hệ thống này có một khả năng mới là giải mã, hoặc dùng từ kỹ thuật là cryptanalysis. BBC News đã có được thư điện tử trao đổi hồi năm 2015 giữa giới chức xuất khẩu Anh và Đan Mạch, trong đó, phía Anh bày tỏ quan ngại về khả năng này: Đề cập tới một thương vụ bán Evident cho UAE. Lo ngại đó là, phần mềm này cho phép người sử dụng xâm nhập vào chính những trao đổi liên lạc của Anh.

Bất chấp sự phản đối của Anh, giới chức Đan Mạch đã thông qua việc xuất khẩu Evident. Bộ Ngoại giao Đan Mạch từ chối đề nghị được phỏng vấn, nhưng trong một tuyên bố nói giới chức kinh doanh Đan Mạch không cho phép xuất khẩu nếu một nước thành viên EU yêu cầu họ không xuất khẩu vì những quan ngại an ninh.

Các chuyên gia quốc phòng lập luận rằng khi các nước trên khắp thế giới đang đứng trước đe dọa ngày càng gia tăng của nạn khủng bố, đó là lý do xác đáng cho việc mua các thiết bị theo dõi. Không ai từ chính phủ Anh đồng ý nói với phóng viên BBC News về những hệ lụy của việc bán Evident, nhưng Bộ Thương mại Quốc tế đưa ra tuyên bố: "Chính phủ coi trách nhiệm xuất khẩu quốc phòng là tối quan trọng và có một trong những cơ chế kiểm soát xuất khẩu chặt chẽ nhất thế giới. Mọi đơn xin phép xuất khẩu đều được đánh giá từng trường hợp đối chiếu với các tiêu chí rất chặt chẽ, tính toán tới mọi yếu tố có liên quan cho từng đơn xin, trong đó có xét tới cả về nhân quyền".

 Tường Quyên (Theo BBC News, 6/2017)

_NTD_So 101_xem16