Miệt mài tìm người nối nghề “tạo hình rối nước” của nghệ nhân già

(NTD) - Nơi góc hẻm nhỏ đường Huỳnh Tấn Phát (Q.7, TP.HCM), có một nghệ nhân suốt 25 năm nay vẫn miệt mài tạo hình cho những con rối nước, một loại hình giải trí dân gian khá mới ở Sài Gòn.

Tôi tìm đến con hẻm 502, đường Huỳnh Tấn Phát (Q.7, TP.HCM) theo sự chỉ dẫn của một bác xe ôm. Hình ảnh đầu tiên tôi bắt gặp là một biển nhỏ với dòng chữ "cơ sở Oánh Toàn chuyên sản xuất các loại hình nghệ thuật múa rối"….

IMG_2029
Nghệ nhân Phùng Quang Oánh, người 25 năm gắn bó lưu giữ nghề tạo hình múa rối nước ở Sài Gòn.

Khi mới bước vào, hình ảnh những con rối được treo lơ lửng khắp cả con đường dẫn vào cơ sở. Tôi chào vội và ngồi quan sát người đã suốt 25 năm miệt mài tạo hình cho những con rối nước.

Nghệ nhân tên là Phùng Quang Oánh, năm nay 46 tuổi, quê gốc ở Hà Tây (cũ). Vốn sinh ra trong một gia đình không có truyền thống làm rối, nhưng ông lại bén duyên và đam mê với nghề tạo hình cho những con rối nước.

IMG_1985 - Copy
Một cái đầu rồng vừa mới được nghệ nhân Oánh thực hiện xong.

Nghệ nhân Oánh chia sẻ: “Vì nhà chú nằm trong phố phường có nghệ thuật múa rối nên khi còn nhỏ, cộng thêm tính tò mò, thích khám phá, nên chú bắt đầu thích rồi đam mê. Khi thi vào trường Đại học Mỹ thuật Hà Nội, chú cũng chọn theo nghề làm rối nước luôn”.

IMG_2033
Một chú cá màu đỏ rực rỡ.

Với mong muốn mang nghệ thuật múa rối đến vùng đất mới, nghệ nhân Oánh bắt đầu vào Sài Gòn để lập nghiệp. Được biết, loại hình rối nước còn khá xa lạ và mới mẻ với Sài Gòn, chỉ phổ biến ở đồng bằng Bắc bộ.

Khi hỏi về những khó khăn trong nghề, ông chia sẻ: “Nghề này đòi hỏi phải đam mê thực sự. Ngoài ra, phải có năng khiếu, kiên trì thì mới có thể theo được. Vả lại, tính kinh tế của nghề không cao, nên rất cần những đức tính này”.

IMG_1997 - Copy
Đối với nghệ nhân, nghề tạo hình rối nước giống như người là bạn đời không thể thiếu.

Để làm ra một con rối nước, phải mất một thời gian khá lâu, nhanh nhất là 3 ngày. Tùy theo kích thước của mỗi nhân vật để tạo hình, sau đó hoàn thành các công đoạn tốn đến 15 ngày. Múa rối truyền thống có 36 trò nhưng hiện nay chỉ có 16 trò. Mỗi trò có những lớp nhân vật kinh điển, vậy nên nghệ nhân phải biết làm khoảng 100 mẫu rối.

IMG_1996 - Copy
Nghệ nhân tận dụng sân nhà làm nơi thực hiện nghề tạo hình rối nước.

Việc tạo hình rất khó, đòi hỏi nghệ nhân phải sáng tạo, thổi hồn cho chính nhân vật. Mỗi nhân vật đều phải mang màu sắc ngộ nghĩnh và có hồn, giữ được bản sắc văn hóa làng xã, phong tục… Nguyên liệu để làm ra một con rối là gỗ sung, bởi nó nhẹ, khi khắc hình, gỗ sẽ không bị nứt. Hiện nghệ nhân Oánh đang tất bật làm ra những nhân vật cho nhà hát Phương Nam (TP.HCM) trong những ngày cận Tết Nguyên đán.

IMG_1975 - Copy
Nghề tạo hình múa rối khá hiếm hoi ở Sài Gòn.

Chia sẻ với tôi về những thăng trầm trong nghề, nghệ nhân Oánh cho biết: “Chú rất mong sẽ có nhiều người đam mê với nghệ thuật tạo hình múa rối như chú. Để khi chú không còn làm được nữa, cái nghề tạo hình này sẽ không bị mai một. Cần phải bảo tồn, giữ gìn và phát huy cái nghề làm rối nước này”.

Bài và ảnh: Mộc Nhiên